Το δημοτικό τραγούδι είναι ο πρώτος μεγάλος και διαχρονικός σταθμός της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Είναι ένα συλλογικό –και πολλές φορές ανώνυμο– δημιούργημα της λαϊκής έκφρασης, που διασώθηκε με την προφορική παράδοση και, εν τέλει, με τη δισκογραφία. Εκτιμάται ότι υπάρχουν πάνω από 20.000 δημοτικά τραγούδια.

Συνήθως, τα δημοτικά τραγούδια κατηγοριοποιούνται ανάλογα με τον τόπο προέλευσης τους (π.χ. ηπειρώτικα, θρακιώτικα, μακεδονίτικα, νησιώτικα, κτλ.) ή ανάλογα με τα θέματα στα οποία αναφέρονται, όπως αφηγηματικές παραλογές, ιστορικά, της αγάπης, μοιρολόγια κ.ά.

Εξαιτίας των μεγάλων κοινωνικο-οικονομικών αλλαγών, που πραγματοποιήθηκαν στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα, το δημοτικό τραγούδι άρχισε να αντιμετωπίζεται σαν νεκρό είδος. Αυτό που παρατηρείται σήμερα είναι η υποτίμηση και η περιφρόνηση, από προκατάληψη ή και άγνοια, προς το δημοτικό τραγούδι από τη μία, και από την άλλη η κακοποίησή του από τις δισκογραφικές εταιρείες, αλλά και σε χώρους διασκέδασης.

Έτσι, το αυθεντικό αποκαλείται απαξιωτικά «χωριάτικο», ενώ το τροποποιημένο «νέο-δημοτικό» είναι in και must στα λεγόμενα ελληνάδικα. Είναι χαρακτηριστική η άποψη του Διονύση Χαριτόπουλου1 ότι «αν στον Λαγκαδά αμολάγαμε ταύρους στους δρόμους, όπως στην Παμπλόνα, θα ήταν περισσότερο ανεκτό από τα Αναστενάρια […] Οι διάφοροι ανησυχούντες για την προς τα έξω εικόνα μας είναι κατά κανόνα ξενοσπουδαγμένα ανθρωπάρια, που περιφρονούν τον τόπο τους […] η πολιτισμική διαφορά και η εθνική ιδιαιτερότητα εκλαμβάνονται […] ως μειονέκτημα. Όπως ο σπουδαγμένος σκερβελές που ντρέπεται για το τσεμπέρι της μάνας που τον σπούδασε».

Το δημοτικό τραγούδι ενέπνευσε μεγάλους σύνθετες, με πρώτο τον Μανώλη Καλομοίρη (1883-1962), θεμελιωτή της εθνικής μουσικής σχολής. Νεότεροι μουσουργοί και επιστήμονες μουσικολόγοι συνεχώς επισημαίνουν τη σχέση της δημοτικής μουσικής με το σύγχρονο έντεχνο, αλλά και ροκ ελληνικό τραγούδι. Τέλος, δεν είναι λίγοι οι σημαντικοί Έλληνες τραγουδιστές που ασχολήθηκαν, εκτενώς ή περιστασιακά, με τη δημοτική παράδοση, όπως η Δόμνα Σαμίου, ο Χρόνης Αηδονίδης, η Μαρίζα Κωχ, η Χάρις Αλεξίου, ο Γιώργος Νταλάρας, ο Μανώλης Μητσιάς κ.ά.

Τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότεροι νέοι άνθρωποι, καλλιτέχνες και σύλλογοι, ενδιαφέρονται για την παράδοση και αυτό έχει σαν αποτέλεσμα σε πολλές περιοχές της χώρας (Κρήτη, Μακεδονία, Ήπειρος, κ.α.) η δημοτική μουσική να αναπλάθεται και να συνεχίζεται. Δεν είναι κακό, ούτε εθνικιστικό, ούτε βλαχομπαρόκ να γνωρίζουμε και να διατηρούμε τις παραδόσεις μας. Και το δημοτικό τραγούδι θα συνεχίσει να υπάρχει όσο υπάρχουν αυτοί που συνεχίζουν να γιορτάζουν, να αγαπούν ή να νοσταλγούν.

 

 

1 Χαριτόπουλος, Δ., (2008), Ημών των ιδίων, Τόπος, Αθήνα, Ελλάδα

Φωτογραφία: domnasamiou.gr