Τι κοινό έχει η Φιλοσοφία, η Πολιτική Επιστήμη, η Εγκληματολογία, η Οικονομία και οι καθημερινές μας επιλογές; Τι ρόλο παίζει η ηθική και πώς λαμβάνουμε αποφάσεις;

Η θεωρία της ορθολογικής επιλογής (Rational Choice) εμφανίζεται σε πολλά, καίρια ή μη, σημεία της ανθρώπινης ύπαρξης και εξέλιξης του είδους μας. Η βασική αρχή της είναι ότι η κοινωνική ή οικονομική συμπεριφορά προκύπτει από συμπεριφορικούς και ατομικούς παράγοντες, με αποτέλεσμα τις προσωπικές αποφάσεις. Η θεωρία, δηλαδή, θέτει την προσοχή της στη διερεύνηση των ατομικών παραγόντων, που οδηγούν στις προσωπικές επιλογές κι εκείνες κατ’ επέκταση επιδρούν συνολικά στο κοινωνικό σύστημα.

Σύμφωνα με τη θεωρία οι ορθολογικές επιλογές καθοδηγούνται από την επιθυμία-στόχο για μέγιστο δυνατό κέρδος, με μικρότερο κόστος, χωρίς να χαρακτηρίζονται απαραίτητα θετικές ή αρνητικές. Στο ίδιο μονοπάτι με την ορθολογική σκέψη βρίσκεται η θεωρία της ανταλλαγής, τοποθετώντας τους ανθρώπους σε μια επαρκή ανταποδοτική σχέση ανταλλαγής συμπεριφορών, μόνο αν οι συμπεριφορές τούς εξασφαλίζουν χαμηλό προσωπικό κόστος, αλλά υψηλές ανταμοιβές.

Οπότε, μοιραία, εμφανίζεται η κοινωνική ευθύνη και η ηθική, ενάντια στις προσωπικές αποφάσεις, αν αυτές βρίσκονται αντιμέτωπες με το συλλογικό καλό. Σε αυτό το σημείο αναλαμβάνει το Δίκαιο ως ρυθμιστικό μέσο και δομή κανόνων, οριοθετώντας υποχρεωτικά τη συμπεριφορά κάποιου και πλησιάζοντας “θεωρητικά” την εκάστοτε κοινωνία δικαίου ανά εποχή και τόπο.

Πώς λαμβάνονται συχνά οι πολιτικές αποφάσεις;

Στελέχη, αλλά και φοιτητές Διεθνών και Πολιτικών Σπουδών, ασχολούμενοι με τις Διεθνείς Σχέσεις, έχουν συχνά στραμμένη την προσοχή τους στην κατανόηση της σκέψης-κινήτρου πίσω από τη λήψη σημαντικών αποφάσεων ηγετών ή πολιτικών. Ένας βασικός τρόπος πρόβλεψης μιας απόφασης είναι μέσω της κατανόησης της ορθολογικής επιλογής του προσώπου, βασιζόμενο κυρίως στα συμφέροντα του. Αρκετές φορές η λήψη ορθολογικών αποφάσεων στην πολιτική σκηνή, όπως και στην καθημερινότητα των διαπροσωπικών σχέσεων, οδηγείται από την επιθυμία του μέγιστου προσωπικού οφέλους κι αν τα ατομικά συμφέροντα συμπίπτουν με τα κοινωνικά, τότε μιλάμε για σύγκλιση συμφερόντων.

Η ορθολογική σκέψη είναι ιδιαίτερα επίκαιρη στην εποχή της κρίσης και της πολιτικής χειραγώγησης των μαζών. Λαμβάνοντας υπόψη τις υπάρχουσες πληροφορίες, τις πιθανότητες, τα κόστη και τα οφέλη για τον καθορισμό των προτιμήσεων, το άτομο ενεργεί βάσει της καλύτερης επιλογής δράσης, που θεωρεί ότι έχει. Η παγκόσμια και τοπική πολιτική κατάσταση κατέληξε μετά από μακροχρόνια ορθολογική επιλογή στη σημερινή πραγματικότητα. Αποδεικνύοντας ενδεχομένως ότι η μαζική ορθολογική σκέψη ετών αφενός ήταν λανθασμένη, αφού μακροπρόθεσμα έδρασε βλαπτικά για μεγάλη μερίδα ατόμων όλων των οικονομικών τάξεων. Αφετέρου, ήταν ενάντια στην κοινωνική συνείδηση, τις κοινωνικές τάξεις, την εμπιστοσύνη και την αλληλεγγύη.

Η διαφθορά συνήθως γεννιέται από μέσα και μέσα επιστρέφει. Ως πότε, λοιπόν, η ορθολογική σκέψη και δράση θα μας κατευθύνει στο όνομα της “επιβίωσης”, όταν η ίδια η κοινωνία αδυνατεί να επιβιώσει εξαιτίας  των ατομικών μας επιλογών; 

 

Πηγή: study.com, marketnews.gr

Milgrom, P., Levin, J. (2004). Introduction to Choice Theory. Stanford University

Φωτογραφία: investopedia.com