Άλλοτε αναίμακτα και άλλοτε με σοβαρότερες φυσικές και ψυχολογικές συνέπειες, αυτά τα πειράματα αποτέλεσαν τεράστια συνεισφορά στη μελέτη της ανθρώπινης συμπεριφοράς.

Το πείραμα του Stanford

Το 1971, ο καθηγητής ψυχολογίας, Philip Zimbardo, διεξήγαγε ένα πείραμα με σκοπό να αποδείξει ότι οι άνθρωποι έχουν την τάση να συμπεριφέρονται με τρόπο, που θεωρούν ότι είναι υποχρεωμένοι να ακολουθούν. Κατασκεύασε με την ερευνητική του ομάδα ένα ομοίωμα σοφρωνιστικού ιδρύματος, στο υπόγειο του κτιρίου του Πανεπιστημίου του Stanford, στο οποίο δίδασκε. Ως υποκείμενα μελέτης επιλέχθηκαν 24 φοιτητές, με κριτήρια το λευκό ποινικό μητρώο και τη νοητική και συναισθηματική σταθερότητα. Οι ρόλοι μοιράστηκαν με τη μέθοδο κορώνα – γράμματα. 12 φουροί και 12 κρατούμενοι. Οι φρουροί εφοδιάστηκαν με στολές και ξύλινα γκλομπ. Είχαν τη δικαιοδοσία ενός κανονικού φρουρού, εκτός από τη σωματική τιμωρία. Οι φυλακισμένοι φορούσαν ολόσωμες φόρμες τροφίμων κι αντί για το όνομά τους, συστήνονταν με αναγνωριστικούς αριθμούς.

Φυλακισμένοι και δεσμοφύλακες μπήκαν πολύ γρήγορα στους ρόλους τους. Όμως, τα πράγματα βγήκαν σύντομα εκτός ελέγχου. Το 1/3 των φρουρών επέδειξε σαδιστικές τάσεις, με αποτέλεσμα 2 φυλακισμένοι να αποχωρήσουν νωρίτερα, καθώς υπέστησαν σωματικούς και ψυχολογικούς τραυματισμούς. Ο Zimbardo δέχθηκε πιέσεις κι αναγκάστηκε να διακόψει το πείραμα κατά την ημέρα διεξαγωγής. Ως πείραμα απέτυχε, όμως, τα συμπεράσματα δίνουν μια τρομακτική εικόνα για την ανθρώπινη ύπαρξη και την κοινωνική συμπεριφορά. Στις σύγχρονες εποχές του Abu Ghraib και του Guantanamo, το πείραμα αποκτά και πάλι επικαιρότητα και δείχνει ότι η συστηματική κακοποίηση κι η καταπάτηση των ανθρώπινων δικαιωμάτων είναι μια πραγματικότητα.

Το πείραμα του Asch

Το 1951, ο Solomon Asch αποφάσισε να μελετήσει τη συμμόρφωση. Τοποθέτησε έναν συμμετέχοντα σε μία ομάδα, στόχος της οποίας ήταν να ταιριάζει γραμμές με το ίδιο μήκος. Οι εξεταζόμενοι έπρεπε να αναφέρουν ποια απο τις τρεις γραμμές που τους έδειχναν, είχε σχεδόν το ίδιο μήκος με μια άλλη γραμμή αναφοράς. Το υποκείμενο δεν γνώριζε ότι τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας ήταν συννενοημένα με τον Asch να δώσουν λανθασμένη απάντηση. Τριαντα επτα, λοιπόν, από τους πενιντα συμμετέχοντες έδωσαν σκόπιμα λάθος απαντήσεις, μόνο και μόνο για τον παραπάνω λόγο.

Ο Asch ήθελε να διαπιστώσει αν ο συμμετέχων θα έδινε σκόπιμα εσφαλμένη απάντηση από φόβο μήπως ξεχωρίσει από το σύνολο. Κι έτσι έγινε. Ο συμμετέχων, παρόλο που η σωστή απάντηση ήταν ξεκάθαρη, απάντησε λάθος, μόνο και μόνο για να ταιριάζει η απάντησή του με αυτές της πλειοψηφίας της υπόλοιπης ομάδας. Το συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι κάποιος θα έφτανε στο σημείο ακόμη και να εθελοτυφλεί, προκειμένου να νιώσει ότι ανήκει σε ένα σύνολο ανθρώπων και να μη θεωρηθεί παρείσακτος.

Το πείραμα Του Pavlov

Ο Ρώσος φυσιολόγος, Ivan Pavlov, διεξήγαγε, με τη βοήθεια σκύλων,  ένα πείραμα για να μελετήσει το φαινόμενο των εξαρτημένων αντανακλαστικών. Σχημάτισε δύο ομάδες από σκύλους, που λάμβαναν το γεύμα τους καθημερινά την ίδια ώρα. Λίγα λεπτά πριν τη χορήγηση της τροφής, η πρώτη ομάδα άκουγε τον ήχο ενός κουδουνιού. Μετά από ένα διάστημα, ο Pavlov άρχισε να χτυπά το κουδούνι σε άσχετες ώρες, χωρίς να προσφέρει τροφή και είδε ότι οι σκύλοι ανταποκρίνονταν.

Τους έτρεχαν τα σάλια όπως όταν περίμεναν τροφή. Η αντίδραση αυτή αποτέλεσε ένα τεχνητό αντανακλαστικό, συσχετίζοντας το τεχνητό ερέθισμα (κουδούνι), με μια συγκεκριμένη αντίδραση (τροφή). Η ανακάλυψη του Pavlov ισχύει σε όλο το ζωικό βασίλειο, από ποντίκια έως ανθρώπους. Γι’ αυτή την πολύτιμη συνεισφορά τού απονεμήθη νόμπελ ιατρικής το 1904.

Το πείραμα του Harlow

Την δεκαετία του 1950 ο επιστήμονας Harry Harlow θέλησε να εξετάσει τη βρεφική εξάρτηση. Αντί για βρέφη χρησιμοποίησε μικρές μαϊμούδες. Η μικρή μαϊμού απομακρυνόταν από την πραγματική της μητέρα, την οποία αντικαθιστούσε ένα ομοίωμα από πανί και ένα από σύρμα.

Η “μητέρα από πανί” έδινε μόνο μια αίσθηση παρηγοριάς, ενώ η “μητέρα από σύρμα” τάιζε τη μικρή μαϊμού μέσω ενός ενσωματωμένου μπουκαλιού. Η μαϊμού περνούσε όλη την ημέρα της με το υφασμάτινο ομοίωμα, παρά τον συσχετισμό μητέρας – φαγητού. Το πείραμα διακόπηκε, λόγω κακομεταχείρισης των ζώων, κατάφερε, όμως, να αποδείξει ότι τα βρέφη δεν αγαπούν γιατί πεινάνε, καταρρίπτοντας την θεωρία των ορμών.

Η ανθρώπινη συμπεριφορά είναι ένας τομέας μελέτης, που δεν θα σταματήσει να μας προκαλεί έκπληξη!

 

Το Πείραμα Του Milgram & Πώς Μπορεί Να Ελεγχθεί Η Ελεύθερη Βούληση

Φωτογραφίες: prisonexp.org, bigfishgames.com