Μοιάζει σαν μια ολόκληρη κοινωνία να έχει βάλει την κριτική της ικανότητα στην αναμονή, αποφασίζοντας πάντα ανάμεσα σε δύο μόνο επιλογές, ανάμεσα στο άσπρο και το μαύρο.

Ζούμε σε μια κοινωνία σε κρίση. Μια κρίση, που προέρχεται από κακές αποφάσεις ψηφοφόρων, πολιτικών, ανθρώπων, οι οποίες με τη σειρά τους προέρχονται από ανύπαρκτη κρίση-κριτική ικανότητα.

Μοιάζει σαν μια ολόκληρη κοινωνία να έχει βάλει την κριτική της ικανότητα στην αναμονή, αποφασίζοντας πάντα ανάμεσα σε δύο μόνο επιλογές, ανάμεσα στο άσπρο και το μαύρο. Η πόλωση και ο διχασμός έχει καθιερωθεί πια ως χαρακτηριστικό κομμάτι της κοινωνίας σε συζητήσεις κάθε περιεχομένου.

Οι συζητήσεις έχουν πια εξελιχθεί σε κάτι διαφορετικό από την ελεύθερη και δημοκρατική ανταλλαγή απόψεων. Είναι απλώς μια αναζήτηση της κατηγορίας, στην οποία ανήκει ο συνομιλητής μας, ανάλογα με αυτά που εκφράζει (π.χ. πολιτική τοποθέτηση, αθλητική ομάδα, θέση σε κοινωνικά προβλήματα κλπ).

Είσαι μαζί μας ή απέναντι μας;

Βρίσκοντας αυτό που μας ενώνει ή μας χωρίζει από τον συνομιλητή μας, αποβάλλουμε το ενστικτώδες άγχος της “αναγνώρισης του”, όμως ταυτόχρονα τον χαρακτηρίζουμε. Αυτός ο χαρακτηρισμός, που γίνεται πάντα βιαστικά, μόλις από τις πρώτες λέξεις που ξεστομίζει,  τον συνοδεύει σε όλη την συζήτηση. Ό,τι και να πεί έπειτα από κει και πέρα ερμηνεύεται υπό το πρίσμα του χαρακτηρισμού που του αποδώσαμε, μαζί με όλα τα στερεότυπα, που τον συνοδεύουν. Αν, μάλιστα, είμαστε αρνητικά διακείμενοι απέναντι στην άποψη, που εκπροσωπεί η συγκεκριμένη κατηγορία, τότε δεν υπάρχει περιθώριο επικοινωνίας.

Ακόμα μεγαλύτερο κενό επικοινωνίας προκύπτει όταν ο συνομιλητής μας δεν ταυτίζεται με κυρίαρχες απόψεις και θέσεις, όπως οι περισσότεροι από εμάς. Τότε αντιμετωπίζεται με καχυποψία, επειδή είναι ασαφής η κατηγορία, στην οποία ανήκει.

Αυτή η αντεστραμμένη διαδικασία, κατά την οποία αντί πρώτα να ακούμε την γνώμη του άλλου, να την επεξεργαζόμαστε, να προβληματιζόμαστε και στο τέλος να βγάζουμε συμπεράσματα, έχει αδρανοποιήσει την κριτική μας ικανότητα. Όμως, κάθε άνθρωπος έχει μια διαφορετική οπτική της πραγματικότητας και αυτή μπορεί όχι μόνο να συμφωνεί ή να διαφωνεί με τη δική μας, αλλά και να τη συμπληρώνει ή να τη θέτει σε νέες βάσεις.

Όπως έγραψε ο William Shakespeare πριν από 400 και πλέον χρόνια: “Χάρισε σε κάθε άνθρωπο το αυτί σου, αλλά σε λίγους τη φωνή σου. Πάρε από τον καθένα την άποψή του, αλλά φύλαξε τη δική σου κρίση”.

Μήπως είναι πια καιρός να σταματήσουμε να ερμηνεύουμε πριν ακούσουμε και να αρχίσουμε να αποφασίζουμε αφού σκεφτούμε;

 

Φωτογραφία: pages.vassar.edu