Φωτογραφία: Getty Images credits

Το σύμβολο μηδέν εμφανίστηκε για πρώτη φορά όταν οι άνθρωποι έπρεπε να καταγράψουν αστρονομικά δεδομένα. Η επινόηση του συμβόλου αποδίδεται στους Ινδούς γύρω στα τέλη του 3ου αιώνα π.Χ. Ο Αριστοτέλης (384-322 π.Χ.), συνοψίζοντας το κυρίαρχο ρεύμα της αρχαιοελληνικής φιλοσοφίας, υποστήριξε ότι το απόλυτο κενό δεν μπορούσε να υπάρξει. Άρα δεν υφίστατο και κανένας λόγος να απεικονιστεί αυτό που δεν υπήρχε. Αντίθετα, για τις ανατολικές φιλοσοφίες, η πλήρης ανυπαρξία ήταν το ζητούμενο της ίδιας της ανθρώπινης ύπαρξης.

Φωτογραφία: underwriter.gr  (Αριστοτέλης)

Για τους σύγχρονους φυσικούς, η πεποίθηση ότι «εκ του μηδενός ουδέν παράγεται» είναι λάθος. Ο Βρετανός αστροφυσικός Sir Fred Hoyle (1915-2001) έδωσε μία απλή εξήγηση για την δημιουργία του σύμπαντος, λέγοντας ότι εφόσον ξέρουμε ότι όταν ένα άτομο ύλης συναντηθεί με ένα άτομο αντιύλης μας δίνουν το μηδέν, τότε λογικά ισχύει και το αντίστροφο. Το τίποτα, το μηδέν δηλαδή, μπορεί να παράγει ένα άτομο ύλης και ένα άτομο αντιύλης.

Φωτογραφία: npg.org.uk/collections © Gonville & Caius College, Cambridge (Sir Fred Hoyle)

Ο Michael Faraday (1791-1867), ένας άλλος Βρετανός επιστήμονας, ήταν ο πρώτος που πρότεινε την δυνατότητα παραγωγής ψυχρότερων θερμοκρασιών, με την αξιοποίηση της επέκτασης του όγκου των αερίων. Έτσι, αρκετά χρόνια (και πειράματα) αργότερα, το απόλυτο μηδέν ορίστηκε, με διεθνή συμφωνία, στους −273.15° C (–459.67° F). Σύμφωνα με τους νόμους της θερμοδυναμικής, αυτή είναι η ελάχιστη θερμοκρασία που μπορεί θεωρητικά να επιτευχθεί στο σύμπαν.

Φωτογραφία: today.nukz.net (Michael Faraday)

Ξαναγυρνώντας από τη φυσική στη φιλοσοφία είναι γνωστό ότι πολλοί σύγχρονοι φιλόσοφοι ταυτίζουν το μηδέν με το «είναι». Ο Γάλλος φιλόσοφος JeanPaul Sartre επεξεργάστηκε, μεταξύ άλλων, μια υπαρξιστική θεωρία με άξονα τη σχέση του ανθρώπου με την ελευθερία, υποστηρίζοντας ότι «το μηδέν είναι η τέλεια ακαθοριστία μέσα στην οποία ο άνθρωπος, ως φορέας του μηδενός, οφείλει να καθορίσει ελεύθερα τον εαυτό του και τις επιδιώξεις του».

Εν κατακλείδι, όσο δυσνόητη φαίνεται η ιδέα πως εκ του μηδενός παρήχθη ένα ολόκληρο σύμπαν, άλλο τόσο ακατανόητο φαινόταν στους αρχαίους Έλληνες και τους Δυτικούς μέχρι τον μεσαίωνα, η ύπαρξη της …ανυπαρξίας.