Το παιδικό ιχνογράφημα, που αποτυπώνεται στις ζωγραφιές των παιδιών, αποτελεί καθρέφτη της προσωπικότητας, της νοημοσύνης και του εσωτερικού τους κόσμου.

Η ζωγραφική είναι μια ψυχαγωγική παιδική ασχολία στο πλαίσιο του παιχνιδιού. Παράλληλα, όμως, αποτελεί έναν δίαυλο, που φανερώνει την προσωπικότητα, τη νοητική κατάσταση ή την ψυχοσύνθεση των παιδιών, με την ανάδειξη των συνειδητών ή ασυνείδητων συναισθημάτων τους.

Τι είναι το παιδικό ιχνογράφημα;

Το παιδικό ιχνογράφημα είναι μια μορφή αποτύπωσης και απελευθέρωσης των παιδιών από τα αρχέγονα ένστικτα ή τα θεμελιακά τους στοιχεία, μέσα από το συμβολικό παιχνίδι της ζωγραφικής. Τα “ίχνη” αποτυπώνονται είτε στις απλές σχεδιάσεις γραμμών, χωρίς χρώματα, είτε στις ολοκληρωμένες ζωγραφιές.

Η παρατήρηση των ιχνογραφημάτων ξεκίνησε στις αρχές του 19ου αιώνα, με σχέδια ψυχικά ασθενών, που επιβεβαίωναν την κατάστασή τους μέσα από τις απεικονίσεις των έργων τους.

Αργότερα, στη μελέτη της ανάπτυξης του παιδιού η ζωγραφική χρησιμοποιήθηκε για τεστ νοημοσύνης. Η  Goodenough  το 1926 με το τεστ “Ζωγράφισε έναν άνθρωπο”, συμπέρανε ότι η ζωγραφική δεν αποτελεί καθοριστικό παράγοντα αξιολόγησης της νοητικής ικανότητας. Αποτελεί, όμως, μέσο καλύτερης κατανόησης του παιδιού που έχουμε απέναντί μας.

Πώς ένα παιδί επικοινωνεί πληροφορίες μέσα από τις ζωγραφιές;

Το αναπτυξιακό στάδιο ενός παιδιού 2,5-3 ετών συνήθως του επιτρέπει να ξεπεράσει τις τυχαίες μουντζούρες, σχεδιάζοντας σταδιακά πιο ξεκάθαρα σχήματα. Αργότερα, μεταξύ των 3-5 ετών ζωγραφίζει πιο στοχευμένα, αντικείμενα ή ανθρώπους. Όχι, βέβαια, εξελιγμένης ζωγραφικής, αλλά υποτυπώδη σχέδια πραγματικών ή φανταστικών αναπαραστάσεων. Εφόσον λεκτικά δεν μπορεί να εκφραστεί επαρκώς, οι ζωγραφιές αποτελούν μια εναλλακτική γλώσσα για να επικοινωνήσει συναισθήματα, επιθυμίες, φόβους, την αίσθηση της αυτοεικόνας ή της εικόνας που έχει για τους άλλους, κατακτώντας σταδιακά τη συμβολική σκέψη. Σύμφωνα με τον Piaget, μέσα από τη ζωγραφική τα παιδιά κατανοούν και τα ίδια γεγονότα ή πληροφορίες. Ακολουθούν επόμενα αναπτυξιακά στάδια, καταλήγοντας στο σημείο, όπου οι ζωγραφιές είναι ολοκληρωμένες από χρώματα, σχήματα, πρόσωπα και νοήματα. Η διαδικασία αυτή ολοκληρώνεται περίπου στην αρχή της εφηβείας.

Τι να προσέχουμε στα παιδικά ιχνογραφήματα;

Πολλά σημεία–κλειδιά μπορούμε να προσέξουμε, έχοντας όμως υπόψη τις συνθήκες στις οποίες ζωγραφίζουν τα παιδιά κι αν βρίσκονται σε παροδική ψυχική κατάσταση. Μερικά από τα συναισθήματά τους μπορεί να εκφράζονται με τον ακόλουθο τρόπο:

  • Παρορμητικότητα
Τεράστια σχέδια
Έλλειψη συμμετρίας στα άκρα
Απουσία λαιμού
Ανολοκλήρωτα σχέδια
 
  • Ανασφάλεια, ανεπάρκεια
Πλάγιες φιγούρες
Μικρό κεφάλι
Έλλειψη χεριών ή/και ποδιών
Τερατώδη σχέδια
 
  • Θυμός, επιθετικότητα
Κολλητά, σταυρωτά μάτια
Μυτερά δόντια
Μακριά ή μεγάλα χέρια
Γύμνια, γεννητικά όργανα
 
  • Άγχος
Πόδια κολλημένα
Απουσία ματιών
Έντονο σβήσιμο
Σύννεφα, βροχή, πουλιά
 
  • Ντροπαλότητα, απομόνωση
Μικρά σχέδια
Χέρια κολλημένα στο σώμα
Έλλειψη στόματος, μύτης
 

Την επόμενη φορά που το παιδί σας δείξει τη ζωγραφιά του, ρίξτε μια πιο προσεχτική ματιά. Ίσως μάθετε κάτι καινούριο!

 

 

Πηγέςeduportal.gr, psychohawks.wordpress.com
Koppitz, E. M. (1984). Psychological evaluation of human figure drawings of middle school pupils. New York: Grune 86 Stratton

Φωτογραφία: rainbowreach.com