Η Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε. λειτουργεί ένα Εναλλακτικό Κέντρο Ημέρας το “Κέντρο Κοινωνικού Διαλόγου”, στον χώρο της Ψυχικής Υγείας, που χρησιμοποιεί το μοντέλο του Recovery και τη θετική ψυχολογία, επενδύοντας στα θετικά κομμάτια των ληπτών υπηρεσιών ψυχικής υγείας και προωθώντας τη “ζωή με νόημα”.

Ο Νίκος Παυλίτινας, Ηθοποιός-Ζωγράφος και Υπεύθυνος του γραφείου Εναλλακτικών δράσεων κι Επανένταξης, αλλά και η Αναστασία Σαρρή, Ψυχολόγος του κέντρου, μας παρουσιάζουν την Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε., το Κέντρο Κοινωνικού Διαλόγου και τον ρόλο της τέχνης στην ψυχική υγεία.

Τι είναι η Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε. και ποια ήταν η πυρηνική ιδέα πίσω από τη δημιουργία της;

Α.Σ. Η δημιουργία της Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε. (Πανελλαδική Ένωση για την Ψυχοκοινωνική Αποκατάσταση και την Επαγγελματική Επανένταξη) έγινε το 1997, από μια ομάδα προοδευτικών επαγγελματιών ως ένα επιστημονικό μη κερδοσκοπικό σωματείο. Ξεκίνησε να λειτουργεί με στόχο την ψυχοκοινωνική αποκατάσταση και την επαγγελματική επανένταξη των ληπτών ψυχικής υγείας, στο πλαίσιο του προγράμματος “Ψυχαργώς”, που στηρίζει τη φιλοσοφία της κοινωνικής ψυχιατρικής και της αποασυλοποίησης, στοχεύοντας στην ενεργή και ισότιμη συμμετοχή των ληπτών ψυχικής υγείας στην κοινωνία, όπως και στην ποιότητα ζωής τους.

Ν.Π. Με αυτή την αφετηρία, δημιουργήθηκαν οι δομές της Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε., επενδύοντας στα θετικά κομμάτια ενός ανθρώπου και  συμβάλλοντας στο χτίσιμο μιας νέας εικόνας.

Ποιες είναι οι δομές της Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε. και τι υπηρεσίες παρέχουν;

Α.Σ. Η Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε. αποτελείται από τρεις δομές, το Οικοτροφείο, μια στεγαστική δομή, όπου φιλοξενούνται 15 άνθρωποι, που αντιμετωπίζουν χρόνια ζητήματα ψυχικής υγείας. Έπειτα, υπάρχει το Κέντρο Ημέρας, με ένα ημερήσιο πρόγραμμα φροντίδας και θεραπείας, αποτελώντας το δεύτερο βήμα μετά τη νοσηλεία. Και ακολουθεί το Εξειδικευμένο Κέντρο Ημέρας “Κέντρο Κοινωνικού Διαλόγου”, μια εναλλακτική δομή ψυχικής υγείας, με όχημα την Τέχνη και τον πολιτισμό, που στοχεύει στον αποστιγματισμό της ψυχικής νόσου και στην ανάκαμψη, δηλαδή στο Recovery και την εναλλακτική παροχή υπηρεσιών ψυχικής υγείας, για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής και την αξιοποίηση του δυναμικού των ληπτών πάνω και πέρα από τα στερεότυπα.

Ν.Π. Ας σημειώσουμε ότι οι επαγγελματίες μας δεν δρουν σαν καθοδηγητές, αλλά ως συνοδοιπόροι. Τα κέντρα μας παρέχουν όλα τα στάδια προετοιμασίας των ληπτών ψυχικής υγείας από τη νοσηλεία μέχρι την επαγγελματική αποκατάσταση και την πλήρη αυτονόμηση, στο πλαίσιο της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης.

Τι είδους ομάδες τρέχουν στον φορέα και πόσα άτομα εξυπηρετούνται μηνιαίως;

Ν.Π. Το πρόγραμμα της Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε. βασίζεται σε μια πυραμίδα, έχοντας ως βάση μια σειρά από καθαρά ψυχαγωγικές ομάδες, που προσφέρουν χαρά και την προοπτική της ανάπτυξης σημαντικών δεξιοτήτων. Είναι ένα εναλλακτικό και συνδυαστικό σετάρισμα διατροφής, υγείας, άθλησης, διασκέδασης και μάθησης, ώστε να επιτευχθεί ένας φυσιολογικός τρόπος ζωής. Έπειτα υπάρχει το τμήμα απασχόλησης ως δίοδος στην εργασία. Αριθμητικά έχουμε περίπου 200-300 άτομα μηνιαίως. Μέσα από τις υπηρεσίες, ο λήπτης αισθάνεται ότι τον σέβονται κι ότι δεν είναι περιθωριοποιημένος. Η αξιοπρέπεια, ο σεβασμός και η ελπίδα για ανάκαμψη είναι τα βασικότερα για εμάς.

Α.Σ. Υπάρχουν ακόμα ομάδες ψυχοκοινωνικού τομέα, ενδυνάμωσης, υποστήριξης κι ανάπτυξης βασικών δεξιοτήτων, που αφορούν περισσότερο το θεραπευτικό κομμάτι κι όχι τόσο το ψυχαγωγικό. Συνολικά στο κέντρο λειτουργούν 52 ομάδες.

Υπάρχουν προϋποθέσεις για να γίνει κάποιος λήπτης αυτών των υπηρεσιών; Κι αν ναι, ποιες είναι αυτές;

Ν.Π. Ο χώρος της Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε. λειτουργεί σαν τόπος αλληλεπίδρασης για τους επαγγελματίες, τους λήπτες ψυχικής υγείας, τις οικογένειές τους, αλλά και την κοινότητα. Υπάρχει, βέβαια, μια τυπική διαδικασία, με την προσέλευση του ενδιαφερόμενου, κάνοντας το αίτημα και προχωρώντας σε ατομικό ραντεβού με τον ψυχολόγο. Επιπλέον, μπορούν να έρθουν άτομα από την κοινότητα, για να κάνουν γνωριμία με τον χώρο και τις υπηρεσίες μας.

Α.Σ. Δηλαδή αν κάποιος είναι ήδη λήπτης ψυχικής υγείας, μπορεί να έρθει με παραπομπή. Αν, όμως, κάποιος έρθει χωρίς διαγνωσμένο πρόβλημα, γίνεται μια διερευνητική συνέντευξη και κρίνεται, αν θα γίνει παραπομπή του αιτούμενου προς κάποιο διαγνωστικό φορέα.

Τι είναι αυτό που κάνει την Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε. ξεχωριστή, είναι η σύζευξη της Τέχνης και της Επιστήμης;

Ν.Π. Η  Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε. εφαρμόζει  πολλά μοντέλα, προσεγγίζοντας τον λήπτη με γνώμονα τις σημερινές ανάγκες και τα θέλω του. Δεν κάνουμε απλώς δραματοθεραπεία, κάνουμε σύγχρονο θέατρο και κινησιολογία, δεν κάνουμε χοροθεραπεία, αλλά χορό. Όλοι οι τρόποι προσέγγισης είναι σύγχρονοι, από την φιλοξενία μέχρι τις ψυχοκοινωνικές ομάδες. Το πρόγραμμα εστιάζει στην ουσία κι όχι στις τυπικότητες. Η εναλλακτικότητα, όπως την ονομάζουμε εμείς, κι ο κόσμος είναι αυτό που στην ουσία θα έπρεπε να είναι το κανονικό. Δηλαδή, πράγματι οι άνθρωποι θα έπρεπε να κάνουν διαλογισμό, να ασκούνται, να έχουν σωστή διατροφή. Εφαρμόζοντάς τα κάνουμε το πρόγραμμα, όχι απλά εναλλακτικό, αλλά και καινοτόμο, χωρίς στερεότυπα και διακρίσεις. Είναι σημαντικό να συγχρονιζόμαστε με τα κινήματα της εποχής, με ό,τι είναι popular. Γιατί όταν υπάρχουν νέοι, με παράλληλες ιδιότητες, είναι ένα κίνητρο για να βρίσκονται εδώ. Ακόμα και οι επαγγελματίες μας έχουν παράλληλα κίνητρα, καθώς μπορεί να ασχολούνται οι ίδιοι με το θέατρο ή τη μουσική. Η καινοτομία φαίνεται και στον χώρο, από το γεγονός ότι αποφάσισε ένα κέντρο ημέρας ψυχικής υγείας, να νοικιάσει ένα παλιό θέατρο εν μέσω κρίσης. Ο χώρος αυτός έχει ιστορία,  είναι το παλιό θέατρο “Εμπρός”. Σεβόμαστε τον χώρο, όπως και οι λήπτες, παράγοντας μήνυμα μέσα από αυτό.

Α.Σ. Συγχρόνως, η συνεργασία μιας πολυκλαδικής ομάδας, απαρτισμένη από πολλές ξεχωριστές ειδικότητες φέρει ένα πρωτοποριακό αποτέλεσμα. Είναι όντως καινοτομία να εργάζονται για έναν κοινό σκοπό ηθοποιοί, χορευτές, σκηνοθέτες και επιστήμονες ψυχικής υγείας. Οι μοντέρνες ιδέες, η yoga ή ο σύγχρονος χορός, ανταποκρίνονται στις σύγχρονες ανάγκες και είναι σε σύμπνοια με τον έξω κόσμο, συγχρονίζοντας καλύτερα τον λήπτη ψυχικής υγείας με την εποχή του. Οι ομάδες μας είναι αμιγώς καλλιτεχνικές, αποτελώντας το όχημα ενός όχι μόνο θεραπευτικού αποτελέσματος, αλλά μιας συνολικής ανάκαμψης, σε ένα όχι στείρο κλινικό πλαίσιο, με δικαίωμα λόγου και έκφρασης ισότιμο για όλους.

Ποιος πιστεύετε είναι ο ρόλος της Τέχνης στην προαγωγή της ψυχικής υγείας;

Α.Σ. Η τέχνη φέρνει τους ανθρώπους κοντά, ξεπερνώντας διαφορές ή χάσματα. Αν κοιτάξουμε στην ιστορία της θεραπείας και της ψυχολογίας, όλα ξεκινούν από το θέατρο, όπως και το ψυχόδραμα του J.Moreno. Η τέχνη είχε θεραπευτικό ρόλο από τα αρχαία χρόνια. Μάλιστα, υπάρχουν πολλές έρευνες, που αποδεικνύουν τα θετικά της αποτελέσματα, σε πολλές ψυχικές παθήσεις. Γιατί δίνεται στους λήπτες ψυχικής υγείας χώρος ανάπτυξης των θετικών τους στοιχείων, ενίσχυσης της πολλαπλής τους νοημοσύνης, έκφρασης και δημιουργίας.

Ν.Π. Οι Έλληνες έχουν κατά κάποιον τρόπο τον πολιτισμό στο dna τους, γιατί, ανεξαρτήτως κοινωνικής διαστρωμάτωσης και μορφωτικού επιπέδου, βρίσκουν πάντα τρόπο επαφής με την τέχνη. Επικοινωνούν μέσα από την τέχνη! Ακόμα και η Επίδαυρος αποτελούσε μέρος ενός θεραπευτικού νοσοκομείου.

Κάποιοι υποστηρίζουν ότι χάριν της ψυχοπαθολογίας ξεπήδησαν μερικά από τα μεγαλύτερα έργα τέχνης, όπως οι συμφωνίες του Μπετόβεν, οι πίνακες του Βαν Γκογκ ή οι ιστορίες του Πόε. Πώς κρίνετε αυτήν την τοποθέτηση;

Ν.Π. Οι καλλιτέχνες έχουν πολύ ανεπτυγμένο το συναίσθημα κι αυτό χρειάζεται, όταν παράγεις τέχνη. Έχει παρατηρηθεί ότι αν ένας ψυχωσικός είναι οργανωμένος, μπορεί να παράγει ιδιαίτερη, ουσιαστική και δυνατή τέχνη, μέσα από το συναίσθημα. Όλοι ψάχνουμε μέσα μας να βρούμε έναν λόγο και τρόπο για να είμαστε δημιουργικοί και να εκφράσουμε εναλλακτικά τα συναισθήματά μας. Αυτό για το οποίο είμαστε προορισμένοι, το “it was meant to be”, αλλά να βρεθεί ο τρόπος που είναι δημιουργικός, στοχευμένος και επενδυμένος με θετικό μήνυμα. Γιατί περάσαμε και μια περίοδο στην Τέχνη, όπου η άρνηση ήταν πολύ προωθημένη, όπως φάνηκε με την ψυχολογία των χρωμάτων και τα σκούρα χρώματα.

Α.Σ.: Είναι μια ιδιαίτερη ερώτηση, για την οποία θα μπορούσαμε να μιλάμε ώρες, για το κατά πόσο η ψυχοπαθολογία πάει χέρι-χέρι με την Τέχνη ή η ευφυΐα με την παράνοια. Αν κοιτάξουμε πίσω, στην ιστορία του ψυχιατρικού κινήματος, δαιμονοποιούσαν τις ψυχικές παθήσεις, ενώ αργότερα προσέδιδαν ξεχωριστές ιδιότητες στους λήπτες ψυχικής υγείας. Επομένως, αλλάζει πολιτισμικά η εικόνα, που έχουμε για μια ομάδα πληθυσμού. Ωστόσο, όσον αφορά το ερώτημα, δεν μπορώ να κατακερματίσω έναν άνθρωπο. Πιστεύω στην ολότητά του, ότι πολλά στοιχεία θα τον οδηγήσουν σε κάτι καλό, χωρίς να είναι ξέχωρη η ψυχική νόσος. Σίγουρα όμως, η ψυχοπαθολογία συντελεί σημαντικά στον τρόπο που κάποιος βλέπει τη ζωή κι αναπτύσσεται. Οι κοινωνικοί παράγοντες είναι εξίσου σημαντικοί. Πολλοί άνθρωποι με ψυχοπαθολογία έχουν δεξιότητες, που δεν μπορούν να αναπτύξουν λόγω κοινωνικοοικονομικού υποβάθρου, ενώ άλλοι ευνοούνται. Είναι γεγονός ότι οι καλλιτέχνες έχουν ενισχυμένη τη συναισθηματική νοημοσύνη, αλλά είναι θέμα πολιτισμικό και κοινωνικό το τι εικόνα έχει μια ομάδα πληθυσμού και το τι μπορεί να κάνει.

Στον χώρο της Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε. συμβαίνουν διάφορα καλλιτεχνικά δρώμενα από τους λήπτες ψυχικής υγείας. Έχετε στα σχέδια σας στο ερχόμενο διάστημα κάποια εκδήλωση;

Ν.Π. Ανά έτος υπάρχει μια σειρά από καλλιτεχνικά δρώμενα, που ξεκινούν με την έναρξη του προγράμματος, ακολουθώντας τα χριστουγεννιάτικα events και το καθιερωμένο “οικογενειακό πάρτι” της Τσικνοπέμπτης. Ακόμα, μετά το Πάσχα υπάρχει ένα 10ήμερο καλλιτεχνικών εκδηλώσεων, ένα μικρό φεστιβάλ, με την ομάδα θεάτρου, που κάνει μια σειρά από παραστάσεις ανοιχτές στο κοινό, ή με τα δρώμενα άλλων ομάδων, μέχρι τα μέσα του καλοκαιριού. Στο ενδιάμεσο διοργανώνουμε ποιητικές ή μουσικές βραδιές. Μάλιστα, προχτές είχαμε τη σοπράνο Κλεονίκη Δεμίρη σε μια μαγευτική βραδιά. Η Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε. έχει αποκτήσει ιδιαίτερη συμμετοχή η οποία αυξάνεται, παρακινώντας ακόμα και τις οικογένειες των ληπτών. Είναι πλέον στέκι, ένας χώρος δικός τους, όπου εκφράζονται, κάνοντας ευχάριστα πράγματα και κάθε αντικείμενο έχει ένα target group. Είναι υποστηρικτές αυτής της προσπάθειας, δίνοντας θετικό feedback..

Ένας τόσο δραστήριος φορέας έχει χώρο για εθελοντισμό;

Α.Σ. Ένα μεγάλο μέρος των ομάδων συντονίζονται από εθελοντές, που σχετίζονται με το αντικείμενο των ομάδων. Έπειτα σίγουρα μετράει το κέφι, η ευαισθησία και το μεράκι για την οργάνωση των ομάδων.

Ν.Π. Σε μια δύσκολη εποχή οι ανάγκες και οι απαιτήσεις είναι πολλές. Είναι χρήσιμη η συμμετοχή μίας απλής νοικοκυράς, μέχρι ενός λογιστή ή διοικητικού στελέχους. Το προσωπικό είναι λίγο, οπότε οι εθελοντές είναι απαραίτητοι κι έχουν στηρίξει το κέντρο, παράγοντας σημαντικό έργο. Δεν θα αναφέρω τους επαγγελματίες, θα μιλήσω απλώς για τις νοικοκυρές που έρχονται, ενισχύοντας την προσπάθεια, είναι σαν “μητέρες”! Μπορούν με λίγα χρήματα, να στήσουν ένα πάρτι. Χωρίς τον εθελοντισμό στην Ελλάδα θα υπήρχε αδράνεια, ο εθελοντισμός έχει σώσει τις δομές μας και το σύστημα γενικότερα. Εθελοντές μητέρες, εθελοντές καλλιτέχνες, εθελοντές επαγγελματίες με κοινό σκοπό.

Μακροπρόθεσμα ποιοι είναι οι στόχοι της Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε.;

Ν.Π. Ως εναλλακτικό κέντρο, αναφερόμαστε στις προσδοκίες μας και στον τρόπο που εξελίσσεται η Τέχνη και οι ανάγκες μας, αλλά χρειάζεται περισσότερος Κοινωνικός Διάλογος, το οποίο αφορά εμάς, αλλά και την κοινωνία.

Α.Σ. Βασικός στόχος, λοιπόν, είναι το μεγαλύτερο άνοιγμα στην κοινότητα, με τον αποστιγματισμό μέσα από την εμπλοκή της κοινότητας με τους λήπτες, δηλαδή η δημιουργία ενός μεικτού πληθυσμού ομάδων συνύπαρξης και συμπαραγωγής πολιτιστικών και κοινωνικών δρώμενων.

Η ψυχική υγεία στον ελλαδικό χώρο δεν έχει την απαραίτητη προσοχή. Κλείνοντας αυτή τη συζήτηση, τι βελτιώσεις θα προτείνατε;

Ν.Π. Στην εποχή της έντονης πίεσης, θα έπρεπε να υπάρχει Πολιτική Υγείας και καλύτερος συντονισμός κράτους, ειδικότερα στην ψυχική υγεία, με επίκεντρο τις ανάγκες των πολιτών. Έπειτα, εάν η κοινωνία δεν μπορεί να απορροφήσει ένα λήπτη ψυχικής υγείας, που είναι σε θέση να εργαστεί, είναι σαν να τον πηγαίνει πίσω, δημιουργώντας την υποτροπή το ίδιο το σύστημα, σε έναν αέναο κύκλο.

Α.Σ. Πάντοτε η Ψυχική Υγεία ήταν στο περιθώριο της Κοινωνικής Πολιτικής. Είναι ένα πολυπαραγοντικό ζήτημα, που χρειάζεται θεσμικές παρεμβάσεις, αλλά ο καθένας μπορεί να βελτιωθεί επιστημονικά και ατομικά, ώστε να προσφέρει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Χρειάζονται ακόμα θέσεις εργασίας για το προσωπικό, στην υποστήριξη αυτής της προσπάθειας, όπως και πόροι. Έπειτα θα ήταν καλό, να επενδύσει η πολιτεία σε κοινοτικές δομές, με το μοντέλο του Recovery, το μοντέλο της κοινοτικής ψυχικής υγείας, του σεβασμού, της αξιοπρέπειας και της επαγγελματικής επανένταξης χωρίς στίγμα και προκαταλήψεις.

 

Επικοινωνία:

 http://www.pepsaee.gr/  

Email: ekhkkd@pepsaee.gr

FB: Εξειδικευμένο Κέντρο Ημέρας “Κέντρο Κοινωνικού Διαλόγου”