Τα καλλιτεχνικά ρεύματα της ζωγραφικής στην Ελλάδα αναπτύχθηκαν κυρίως μετά την ίδρυση του νέου κράτους το 1830. Μέχρι τότε μορφές, που κυριαρχούσαν, ήταν η μεταβυζαντινή αγιογραφία και διάφορα λαϊκότροπα καλλιτεχνήματα. Η τέχνη κλήθηκε να διαμορφώσει την εικόνα ενός νέου κράτους και να αποτυπώσει την ιδεολογία και τα ιδανικά του.

Σταθμοί αυτής της πορείας μπορούμε να πούμε ότι ήταν οι εξής:

  • Τις πρώτες δεκαετίες μετά την Απελευθέρωση, η εξιδανίκευση και η εικαστική μνημείωση του Αγώνα απασχόλησαν αρκετούς καλλιτέχνες θεματολογικά. Η ζωγραφική της εποχής δείχνει τη θεμελίωση μιας νέας αστικής τάξης στην Ελλάδα, μα και ψήγματα της αγροτικής καταγωγής της.
  • Μια δεύτερη φάση της νεοελληνικής εικαστικής δημιουργίας συνδέεται με την αναχώρηση του βασιλιά. Τότε μεγαλούργησαν σημαντικότατοι ζωγράφοι, όπως ο Λύτρας και ο Γύζης, οι οποίοι συνδέθηκαν με την καθοριστική για την επιρροή της, Σχολή του Μονάχου. Η ζωγραφική παύει να έχει ιστορικές αναφορές και δίνεται βάση στην ηθογραφία και τις νεκρές φύσεις. Η τοπιογραφία γίνεται ρεαλιστική και αρχίζει να γνωρίζεται με τον ιμπρεσιονισμό. Εκφραστικότερα δείγματα αυτής της τάσης είναι οι θαλασσογραφίες του Κωνσταντίνου Βολανάκη και του Ιωάννη Αλταμούρα

Νίκος Λύτρας

  • Τον 20ο αιώνα κάνει την εμφάνισή του ο Μοντερνισμός και οι καλλιτέχνες στρέφονται προς τη χρωματική αναζήτηση του ελληνικού φωτός, με την υπαιθριστική τοπιογραφία. Σημαντικές μορφές της περιόδου, ο Κωνσταντίνος Παρθένης και ο Κωνσταντίνος Μαλέας.
  • Καθοριστική αργότερα η δεκαετία του 1920, κατά την οποία οι περισσότεροι δίνουν βάση στην πνευματικότητα των έργων. Ο Παπαλουκάς και ο Οικονόμου εκφράζουν αυτό το κλίμα, ενώ τα επόμενα χρόνια θα αναδειχθούν προσωπικότητες όπως ο Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας, ο Τσαρούχης, ο Εγγονόπουλος με τον ιδιόμορφο σουρεαλισμό, ο Μόραλης και ο Κόντογλου.
  • Περίπου τη δεκαετία του 1960 θα αποτυπωθεί στην ελληνική δημιουργία η ευρωπαϊκή πρωτοπορία, που θα ανακοπεί από το πραξικόπημα του 1967. Οι καλλιτέχνες θα δώσουν βάση στη σιωπηλή καταγγελία του ολοκληρωτισμού. Περίπου τότε, εμφανίζεται το κίνημα των Νέων Ελλήνων Ρεαλιστών, που θα εκφραστεί από τους Ψυχοπαίδη, Βαλαβανίδη κ.ά., ενώ το ρεύμα ακολούθησαν και παραστατικοί ζωγράφοι, όπως οι Μυταράς, Σόρογκας, Δρούγκας κ.ο.κ.

Μαλέας Κωνσταντίνος – Τείχη Μονεμβασιάς

  • Από το 1980 και μετά η ζωγραφική άλλαξε αρκετά τους προσανατολισμούς και τα εργαλεία της. Τα έργα αποκτούν τρεις διαστάσεις και οι δημιουργοί επεκτείνουν το εικαστικό και στον τριγύρω χώρο. Τα «περιβάλλοντα» και οι «εγκαταστάσεις» επικρατούν στις γκαλερί και τα μουσεία μοντέρνας τέχνης. Εκπρόσωποι της τάσης θεωρούνται προσωπικότητες, όπως ο Τσόκλης και ο Κεσσανλής.

Σε διάφορους πολιτιστικούς φορείς, όπως μουσεία και γκαλερί, μα ειδικότερα στην Εθνική Πινακοθήκη, το κοινό μπορεί να θαυμάσει έργα δημιουργών από κάθε ρεύμα και εποχή της νεότερης ελληνικής ζωγραφικής, να μυηθεί στην ιστορία και στις ιδιαιτερότητές της και φυσικά να αποτιμήσει καλύτερα τη σημασία της στη διαμόρφωση του συνόλου της νεοελληνικής τέχνης.

Κώστας Τσόκλης, «Υπόγειο Πάρκο»

 

 

Πηγές: 7 ημέρες, Το χρονικό της Τέχνης, Εγκυκλοπαίδεια Παπυράκι, Το Βήμα, zografiki.gr

ΦωτογραφίεςΕργο του Νίκου Χατζηκυριάκου – Γκίκα, Νίκος Λύτρας, Κώστας Τσόκλης, «Υπόγειο Πάρκο»