Η θεωρία του χάους είχε ρίζες στην… αρχαία Ελλάδα;

Η αρχική τριάδα, από την οποία προήλθαν οι θεοί της ελληνικής μυθολογίας, ήταν το Χάος, η Γαία και ο Έρως. Ο Ησίοδος (8ος αιώνας π.Χ.), στη Θεογονία του, περιγράφει πως πριν από οτιδήποτε άλλο ήταν το χάος.

Δύο από τις σημαντικότερες επιστημονικές θεωρίες του περασμένου αιώνα ήταν αυτές της σχετικότητας και του χάους. Η θεωρία τους χάους, κατά κάποιον τρόπο, επιβεβαίωσε επιστημονικά τον Ηράκλειτο (5ος6ος αιώνας π.Χ.). Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία, η πορεία του κόσμου είναι μία απρόβλεπτη διαδρομή, που δεν σταματάει κι ούτε γυρίζει προς τα πίσω ποτέ. Ο Ηράκλειτος έλεγε πως κανείς δεν μπορεί να μπει στο ίδιο ποτάμι δυο φορές.

Ο Γάλλος μαθηματικός, Benoit Mandelbrot (1924-2010) ήταν ο θεμελιωτής της θεωρίας του χάους, με την εφεύρεση της μορφοκλασματικής γεωμετρίας (Fractal Geometry). Ο Mandelbrot πρόσθεσε, δίπλα στους γεωμετρικούς κανόνες του Ευκλείδη (350-270 π.Χ.), την έννοια και τη διάσταση της αταξίας και του “ακανόνιστου” ενός αντικειμένου.

Η διεπιστημονικότητα της θεωρίας του χάους

Στην καθημερινότητά μας, η λέξη “χάος” χρησιμοποιείται ως αντίθετο του νόμου και της τάξης. Για τους επιστήμονες, η θεωρία του χάους αναλύει τα όρια μεταξύ αιτιατού και τυχαίου. Με άλλα λόγια, εξετάζει τις ανεξέλεγκτες συμπεριφορές διαφόρων συστημάτων, που μπορούν να εντοπιστούν, μεταξύ άλλων, στη βιολογία, την κοινωνιολογία, την ιατρική και την οικονομία.

Ο αμερικανός μετεωρολόγος, Edward Lorenz (1917-2008), μελετώντας, με τη βοήθεια της μαθηματικής επιστήμης, ζητήματα καιρικών προγνώσεων, έφτασε στο συμπέρασμα πως μέσα στο χάος υπάρχει μια κρυμμένη φόρμουλα, στην οποία υπακούνε τα σύννεφα και οι άνεμοι.

Ο Βέλγος χημικός και νομπελίστας, Ilya Prigorine (1917-2003), κατέληξε σε παρόμοια συμπεράσματα, όταν διαπίστωσε πως ακόμη και οι πιο αμελητέες και ασήμαντες αλληλεπιδράσεις μεταξύ των ζωντανών οργανισμών τους ωθούν να βρίσκουν την τάξη και τον ρόλο τους μέσα στο σύμπαν.

Ο Γάλλος μαθηματικός, Rene Thom (1923-2002), υποστήριζε ότι η καλύτερη ερμηνεία, που μπορεί να δοθεί στον όρο “χάος”, είναι εκείνη η απειροελάχιστη στιγμή που τα πάντα είναι πιθανά και τελικά, με τον έναn ή τον άλλο τρόπο, η αλλαγή συντελείται.

Απλή ή δυσνόητη θεωρία;

Η θεωρία του χάους δεν είναι απλή. Εμπεριέχει δυσνόητους όρους, σύμβολα και παραστάσεις, που σίγουρα κουράζουν τους μη εξοικειωμένους, κοινούς θνητούς. Η βασικότερη, ίσως, αρχή αυτής της θεωρίας είναι πως τα πάντα υπακούουν σε κάποιο μαθηματικό νόμο, σε κάποια τάξη. Έστω κι αν αυτός ο νόμος για ορισμένα φαινόμενα είναι, για εμάς του αμύητους, ο νόμος της αταξίας.

 

Πηγές:

Αξελός, Κ., (1976), Ο Ηράκλειτος και η φιλοσοφία, Εξάντας, Αθήνα, Ελλάδα.

Feynman, R., (1990), Ο χαρακτήρας του φυσικού νόμου, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο, Ελλάδα.

Lorenz, E., (1993), The essence of chaos, UCL Press, Washington DC, USA.

Mandelbrot, B., (2006), Ο πίνακας του χάους, Τραυλός, Αθήνα, Ελλάδα.

Prigogine, I., (1984), Order out of chaos, Bantam Books, New York, USA.

Schwenk, T., (2000), Το ευαίσθητο χάος, Fagotto, Αθήνα, Ελλάδα.

Stewart, I., (1998), Παίζει ο θεός ζάρια;, Τραυλός, Αθήνα, Ελλάδα.

Thom, R., (1990), Μαθηματικά πρότυπα μορφογένεσης, Πνευματικός Γ.Α., Αθήνα,

Ελλάδα.

 

Φωτογραφία: lazinc.com