«Οι ροκάδες φορούν μαύρα και δερμάτινα», «οι γυναίκες κάνουν τις δουλειές του σπιτιού»,  «οι ξένοι είναι κακοί», αυτές και πολλές ακόμα στερεότυπες σκέψεις κατακλύζουν τη σύγχρονη κοινωνία. Ακόμα και στα παιδικά παραμύθια υπάρχει χώρος για λίγη προκατάληψη. Η Παναγία των Παρισίων του Βίκτωρος Ουγκώ, παρά το ότι αποτελεί πλέον ένα από τα πιο γνωστά παιδικά παραμύθια, ως μυθιστόρημα από κοινωνιολογική σκοπιά παρουσιάζει με πολλά παραδείγματα στερεότυπες αντιλήψεις της μεσαιωνικής εποχής, που εξακολουθούν να υπάρχουν μέχρι σήμερα. Ο «τερατώδης», καλόκαρδος Κουασιμόδο, που η κοινωνία περιθωριοποιεί, η «κλέφτρα» όμορφη τσιγγάνα,  ο «άμεμπτος», αλλά στην πραγματικότητα διεφθαρμένος ιερέας, ο όμορφος ήρωας, που ερωτεύεται η πρωταγωνίστρια, συνθέτουν ένα πάζλ από στερεότυπες εικόνες.

Επομένως, όταν αναφερόμαστε σε στερεότυπα μιλάμε για απλουστευμένες αντιλήψεις, συνοδευόμενες από χαρακτηριστικά γνωρίσματα ή συμπεριφορές, που αποδίδονται σε ένα άτομο, μια ομάδα ατόμων ή ακόμα και στον ίδιο μας τον εαυτό, χωρίς να υπάρχει αναμφισβήτητη απόδειξη για αυτή την κατηγοριοποίηση. Τα στερεότυπα είναι ένα νόμισμα με δύο όψεις, καθώς μπορεί να έχουν θετική ή αρνητική χροιά. Ωστόσο, συνήθως το νόμισμα γέρνει στο να στοχεύεις με τον δείκτη, παρά στη θετική ενίσχυση μιας κατάστασης.

Η θεωρία της ετικετοποίησης (Labeling Theory) είναι η βασική θεωρία στην οποία ενυπάρχουν τα στερεότυπα και η αυτοεκπληρούμενη προφητεία, ενώ άρρηκτα συνδεδεμένα ακολουθούν το στίγμα και οι προκαταλήψεις. Σύμφωνα με τη θεωρία, η αποκλίνουσα συμπεριφορά δεν είναι απαραίτητα άσχημη ή μεμπτή, αλλά η διαφοροποίηση από το σύνολο και η τάση της πλειοψηφίας να καταδεικνύει αρνητικά τη μειοψηφία, είναι εκείνα που στην πραγματικότητα καθορίζουν το αποκλίνον ως κάτι που δεν συμβαδίζει με τις πολιτισμικές και πολιτιστικές νόρμες. Ως συνέπεια αυτών είναι οι διακρίσεις ή ακόμα και η περιθωριοποίηση.

Ο Καναδός κοινωνιολόγος Γκόφμαν (E.Goffman), ένας από τους βασικότερους αντιπροσώπους της θεωρίας, αναφέρει ότι οι αποκλίνοντες χωρίζουν τον κόσμο σε απαγορευμένα μέρη, όπου η ανακάλυψη προϋποθέτει έκθεση και κίνδυνο, σε μέρη όπου γίνονται επώδυνα ανεκτοί ή μέρη όπου μπορούν να εκτίθενται χωρίς να υποκρίνονται ή να αποκρύπτουν τη ταυτότητά τους.

Μια κοινωνία εξελιγμένη και κυρίως ανθρωπιστική χρειάζεται να αποδέχεται και να σέβεται την ποικιλομορφία. Όταν όλα ελέγχονται και ιδίως ο τρόπος, που έχει γαλουχηθεί η ανθρώπινη σκέψη, δεν υπάρχουν πολλά περιθώρια να αναπτυχθεί το διαφορετικό κι όταν αυτό καταφέρει να εμφανιστεί, πρέπει πάντα να προσπαθεί, να αποδείξει την αξία της ύπαρξής του.

 

 

Πηγές:

Goffman, E. (1963). Stigma: Notes on the Management of Spoiled Identity. Englewood Cliffs, NY: Prentice-Hall.

Φωτογραφία: jenntgrace.com