Εξάλλου σύμφωνα με το απόσπασμα του Αρχιμήδη, αλλά και με μία μεταγενέστερη μαρτυρία του Πλουτάρχου, ο Αρίσταρχος πρότεινε το ηλιοκεντρικό σύστημα ως μαθηματική υπόθεση, σύμφωνα με την οποία η Γη περιφέρεται και περιστρέφεται.

Η αρχαία ελληνική αστρονομία έφτασε στο απόγειό της κατά τα ελληνιστικά χρόνια στην Αλεξάνδρεια, που εξελίχθηκε σε σημαντικό επιστημονικό κέντρο. Εκεί διατύπωσε τις επαναστατικές του θέσεις ο Αρίσταρχος ο Σάμιος (περ. 310-230 π.Χ.), εκεί πραγματοποίησε τις ακριβείς παρατηρήσεις του ο Ίππαρχος από τη Νίκαια (περ. 180-125 π.Χ.).1 Η πιο αξιόπιστη μαρτυρία για τη διατύπωση της ηλιοκεντρικής υπόθεσης από τον Αρίσταρχο, προέρχεται από την εξαιρετική πραγματεία του Αρχιμήδη (περ. 287-212 π.Χ.), Ψαμμίτης. Εκεί, μεταξύ άλλων, αναφέρεται για τον  Αρίσταρχο: «Διότι υποθέτει ότι από τους αστέρες, οι μεν απλανείς και ο Ήλιος μένουν ακίνητοι, η δε Γη περιφέρεται σε περιφέρεια κύκλου γύρω από τον Ήλιο…».

Πάντως, ο Πυθαγόρειος μαθηματικός Φιλόλαος (480-400 π.Χ.) είχε ήδη προτείνει μία νέα διατάξη των πλανητών, σύμφωνα με την οποία η Γη δεν βρισκόταν στο κέντρο.  Εξάλλου σύμφωνα με το απόσπασμα του Αρχιμήδη, αλλά και με μία μεταγενέστερη μαρτυρία του Πλουτάρχου, ο Αρίσταρχος πρότεινε το ηλιοκεντρικό σύστημα ως μαθηματική υπόθεση, σύμφωνα με την οποία η Γη περιφέρεται και περιστρέφεται. Μάλιστα ο Σέλευκος (μέσα 2ου αιώνα π.Χ.) είχε υιοθετήσει την παραπάνω θέση του Αρίσταρχου ως βεβαιότητα. 

Για διάφορους λόγους η ηλιοκεντρική θεωρία δεν έγινε αποδεκτή κατά την Αρχαιότητα. Αυτό συνέβη μετά την περίοδο της Αναγέννησης,  οπότε ο Νικόλαος Κοπέρνικος δημοσίευσε το έργο Περί των Περιστροφών των Ουράνιων Σφαιρών. Στην εισαγωγή του εν λόγω έργου γίνεται αναφορά στη συμβολή των αρχαίων Ελλήνων στην αστρονομία και μάλιστα αναφέρονται πολλοί εξ’ αυτών, ο Φιλόλαος, ο Ίππαρχος, ο Ηρακλείδης, ο Έκφαντος κ.ά. Ο Κοπέρνικος όμως, αν και ήταν «εξαίρετος γνώστης των ανακαλύψεων των αρχαίων αστρονόμων»2 δεν αναφέρει τον Αρίσταρχο…

 

 

 

1 Heinz-Gunther Nesselrath, Εισαγωγή στην αρχαιογνωσία, τόμος Α’, εκδ. Παπαδήμα, Αθήνα, 2005, σ. 574. 

Ν. Κοπέρνικος, Περί των Περιστροφών των Ουράνιων Σφαιρών, Johannes Petreius, Νυρεμβέργη, 1543, σ. 4. 

Φωτογραφίες: hellinon.net​